An toàn sinh học trại chăn nuôi: phân vùng, quy trình ra vào và checklist kiểm tra

An toàn sinh học là gì và vì sao quan trọng?

An toàn sinh học (biosecurity) là cách bạn dựng "hàng rào" quanh đàn vật nuôi. Hàng rào này gồm cả hàng rào vật lý (tường, cổng, hố sát trùng) và hàng rào quy trình (ai được vào, vào lúc nào, phải làm gì trước khi vào).

Nhiều bệnh nguy hiểm như dịch tả heo châu Phi hay cúm gia cầm hiện chưa có cách chữa hiệu quả khi đàn đã nhiễm. Khi dịch vào trại, thiệt hại thường rất lớn: phải tiêu hủy, dừng nuôi, mất nhiều tháng để tái đàn. Vì vậy phòng từ đầu luôn rẻ hơn và chắc hơn xử lý sau.

Ngoài các bệnh lớn, an toàn sinh học tốt còn giảm bệnh thông thường như tiêu chảy, hô hấp, giúp đàn khỏe đều hơn và giảm chi phí thú y.

Phân vùng trại: sạch, đệm, bẩn

Mỗi trại nên vẽ sơ đồ và đánh dấu rõ ba vùng ngay tại hiện trường bằng vạch sơn, biển báo hoặc màu ủng, màu quần áo khác nhau:

• Vùng bẩn: bên ngoài cổng trại, bãi đỗ xe khách, khu nhận hàng, khu tập kết xác chết và chất thải. Coi như mọi thứ ở đây đều có thể mang mầm bệnh.
• Vùng đệm: khu chuyển tiếp như nhà sát trùng, phòng tắm thay đồ, kho trung chuyển, nhà ở cách ly của công nhân.
• Vùng sạch: khu chuồng nuôi, kho cám bên trong, lối đi nội bộ. Chỉ người và vật đã qua đủ quy trình mới được vào.

Quy trình người và xe ra vào trại

Với người

Khai báo: mọi người vào trại (công nhân, kỹ thuật, khách, thợ sửa chữa) đều ghi sổ: họ tên, lý do, nơi đã đến gần đây, có tiếp xúc trại khác hay chợ, lò mổ không.

Cách ly: người vừa tiếp xúc với vật nuôi ở nơi khác cần thời gian cách ly trước khi vào vùng sạch. Thời gian cụ thể do trại quy định theo mức rủi ro và khuyến cáo của bác sĩ thú y.

Tắm và thay đồ: tắm, gội tại phòng tắm của trại, thay toàn bộ quần áo, ủng của trại. Đồ cá nhân như điện thoại, kính cần được lau sát trùng hoặc để lại bên ngoài.

Sát trùng tay chân: rửa tay và nhúng ủng ở đầu mỗi dãy chuồng, mỗi lần vào chuồng.

Với xe

Xe ngoài (xe cám, xe chở heo, xe khách) hạn chế tối đa việc vào vùng sạch. Tốt nhất là xe ngoài dừng ở vùng bẩn và trung chuyển bằng xe nội bộ.

Xe bắt buộc phải vào cần được rửa sạch bùn đất, phun sát trùng toàn bộ bánh, gầm, thân xe, để đủ thời gian tiếp xúc theo hướng dẫn của hóa chất, rồi mới qua cổng. Tài xế không xuống xe ở vùng sạch hoặc phải thay đồ, ủng của trại.

Cám, vật tư và thiết bị

Bao cám, dụng cụ, thuốc thú y, thiết bị sửa chữa đều có thể mang mầm bệnh từ ngoài vào. Một số nguyên tắc nên áp dụng:

• Nhận cám và vật tư tại khu giao nhận ở ranh giới trại, không để xe giao hàng đi sâu vào trong.
• Lau hoặc phun sát trùng bề mặt bao bì, có thể dùng phòng xông hoặc kho trung chuyển trước khi đưa vào vùng sạch.
• Dụng cụ dùng riêng cho từng dãy chuồng, không mang qua lại giữa các dãy.
• Không mang thực phẩm từ thịt heo, thịt gia cầm chưa rõ nguồn vào khu nuôi.

Xử lý xác chết và chất thải

Xác vật nuôi là nguồn mầm bệnh tập trung. Thu gom xác ngay trong ngày, cho vào thùng hoặc bao kín, đưa ra khu tập kết ở vùng bẩn theo một lối riêng. Xe thu gom xác không được vào vùng sạch.

Xử lý xác theo đúng quy định của địa phương và hướng dẫn của cơ quan thú y, ví dụ chôn lấp đúng kỹ thuật, ủ hoặc đốt tùy điều kiện. Khi thấy chết bất thường hoặc nhiều con cùng lúc, hãy báo bác sĩ thú y và cơ quan thú y địa phương trước khi xử lý.

Phân, nước thải và chất độn cũ cần được đưa vào hệ thống xử lý (hầm biogas, hố ủ, ao lắng) và không đổ ra kênh rạch hay khu vực chung.

Kiểm soát chim, chuột và côn trùng

Chim, chuột, ruồi, mèo, chó có thể mang mầm bệnh giữa các trại và giữa các dãy chuồng. Bạn nên:

• Lắp lưới chắn chim ở cửa sổ, lỗ thông gió; bịt kín khe hở mái, tường.
• Phát quang cỏ quanh chuồng, không để đống phế liệu là chỗ ở của chuột.
• Đặt bả và bẫy chuột theo sơ đồ, đánh số và kiểm tra định kỳ.
• Giữ kho cám kín, dọn cám rơi vãi mỗi ngày.
• Không nuôi chó, mèo, gia cầm thả rông trong khu trại.

Những lỗi hay gặp và cách kiểm tra tuân thủ

Những lỗi khiến quy trình mất tác dụng thường rất nhỏ:

• Hố sát trùng cạn nước hoặc dung dịch đã bẩn, lâu ngày không thay.
• "Đi tắt" qua cửa phụ, hoặc chủ trại, khách quen được miễn quy trình.
• Dùng chung ủng, dụng cụ giữa các dãy chuồng.
• Sổ khai báo ghi cho có, không ai đọc lại.

Câu hỏi thường gặp