Kiến thức · Heo
PSY là gì? Cách tính và cách tăng số heo con cai sữa mỗi nái mỗi năm
PSY (Pigs weaned per Sow per Year) là số heo con cai sữa mà một con nái tạo ra trong một năm. Công thức: PSY = số lứa/nái/năm × số heo con cai sữa/lứa. Đây là chỉ số tổng hợp quan trọng nhất của trại nái, vì nó quyết định trại có bao nhiêu heo con để nuôi hoặc bán.
Ý chính
- PSY = số lứa/nái/năm × số heo con cai sữa/lứa.
- PSY thấp luôn đến từ một trong hai nhánh: ít lứa, hoặc ít con cai sữa mỗi lứa.
- Lần ngược theo cây chỉ tiêu để tìm đúng khâu yếu, thay vì đoán.
- Ghi chép từng nái, từng sự kiện là điều kiện để tính PSY đúng.
PSY là gì?
PSY đo năng suất của đàn nái. Một trại có PSY 25 nghĩa là bình quân mỗi nái cho 25 heo con cai sữa mỗi năm.
Nái là tài sản cố định của trại. Chi phí nuôi một con nái trong năm gần như không đổi, nên nái nào cho nhiều heo con hơn thì giá thành mỗi heo con thấp hơn. Đó là lý do PSY được dùng để so sánh hiệu quả giữa các trại và giữa các năm.
Một điểm hay bị nhầm: PSY khác với số con đẻ ra. Trại có nhiều heo con sơ sinh nhưng chết theo mẹ cao vẫn có PSY thấp. Ngược lại, trại có số con sơ sinh vừa phải nhưng nuôi sống tốt và nái quay vòng nhanh có thể đạt PSY cao hơn.
PSY tính trên nái có mặt bình quân trong kỳ, gồm cả nái chờ phối, nái mang thai, nái nuôi con, không chỉ nái đang đẻ.
Công thức tính PSY
PSY = số lứa/nái/năm × số heo con cai sữa/lứa.
Số lứa/nái/năm có thể tính trực tiếp (tổng số lứa đẻ trong năm / số nái bình quân), hoặc ước tính từ chu kỳ: (365 − NPD) / (thời gian mang thai + số ngày nuôi con). Thời gian mang thai của heo khoảng 114 ngày.
Số heo con cai sữa/lứa = sơ sinh sống/lứa × (1 − tỉ lệ chết theo mẹ). Như vậy chỉ với vài chỉ tiêu con, bạn đã dựng được cả bức tranh.
Các chỉ tiêu con tạo nên PSY
Bảng dưới đây liệt kê các chỉ tiêu con, ý nghĩa và chỗ cần kiểm tra khi chúng xấu đi. Việc liên quan đến bệnh và điều trị, bạn nên trao đổi với bác sĩ thú y.
| Chỉ tiêu | Ý nghĩa | Cần kiểm tra gì |
|---|---|---|
| Tỉ lệ đẻ | % nái đã phối đẻ được | Kỹ thuật phối, thời điểm phối, chất lượng tinh, stress nhiệt |
| Tỉ lệ phối lại | % nái phải phối lại do không đậu thai | Phát hiện động dục, ghi ngày phối, kiểm tra mang thai sớm |
| Ngày không sản xuất (NPD) | Số ngày nái không mang thai, không nuôi con | Thời gian cai sữa đến phối, nái chờ loại, nái hậu bị phối trễ |
| Thời gian nuôi con | Số ngày từ đẻ đến cai sữa | Lịch cai sữa có đúng kế hoạch, cai quá sớm hay quá muộn |
| Sơ sinh sống/lứa | Số heo con còn sống lúc đẻ | Thể trạng nái, cám nái mang thai, tỉ lệ thai chết, hỗ trợ lúc đẻ |
| Tỉ lệ chết theo mẹ | % heo con chết từ sơ sinh đến cai sữa | Đè chết, úm ấm, bú sữa đầu, tiêu chảy, ghép bầy |
Lần ngược từ PSY thấp về nguyên nhân
Khi PSY thấp, đừng vội kết luận. Hãy đi theo cây chỉ tiêu, từ trên xuống:
- Bước 1: tách hai nhánh. Số lứa/nái/năm thấp hay số con cai sữa/lứa thấp? Thường chỉ một nhánh có vấn đề rõ.
- Nhánh số lứa thấp: xem NPD. NPD cao thường do nái cai sữa lâu mới động dục, phối không đậu phải phối lại, hoặc giữ nái kém quá lâu mới loại. Sau đó xem tỉ lệ đẻ và thời gian nuôi con.
- Nhánh số con cai sữa thấp: xem sơ sinh sống/lứa trước, rồi tỉ lệ chết theo mẹ. Nếu sơ sinh sống ổn mà cai sữa ít, vấn đề nằm ở chuồng đẻ: đè con, nhiệt độ úm, bú sữa đầu.
- Bước cuối: chia theo nhóm. So theo lứa đẻ của nái, theo dãy chuồng, theo tháng. Nái lứa 1 và nái già thường khác hẳn nhau, mùa nóng thường khác mùa mát.
Cần ghi chép gì để tính PSY đúng
PSY chỉ đúng khi dữ liệu từng nái đầy đủ. Tối thiểu bạn cần ghi:
- Số tai hoặc mã từng nái, ngày nhập đàn, lứa đẻ hiện tại.
- Ngày phối, kết quả kiểm tra mang thai, ngày phối lại nếu có.
- Ngày đẻ, tổng sơ sinh, sơ sinh sống, thai chết, thai khô.
- Số con chết theo mẹ kèm ngày và nguyên nhân, số con ghép đi hoặc nhận về.
- Ngày cai sữa, số con cai sữa, ngày loại hoặc chết của nái.
Ví dụ minh hoạ: tăng PSY từ khoảng 22 lên 25
Ví dụ minh hoạ: một trại có NPD 50 ngày, nuôi con 24 ngày. Số lứa/nái/năm = (365 − 50) / (114 + 24) ≈ 2,28. Sơ sinh sống 12 con/lứa, chết theo mẹ khoảng 20%, nên cai sữa khoảng 9,6 con/lứa. PSY ≈ 2,28 × 9,6 ≈ 21,9.
Nếu trại giảm NPD xuống 35 ngày nhờ phát hiện động dục tốt hơn và loại nái kém đúng lúc, số lứa lên khoảng 2,39. Nếu giảm chết theo mẹ xuống khoảng 12% nhờ úm ấm và chống đè tốt hơn, cai sữa lên khoảng 10,6 con/lứa. PSY mới ≈ 2,39 × 10,56 ≈ 25,2.
Điểm đáng chú ý: cả hai thay đổi đều nằm ở khâu quản lý hằng ngày, không cần đổi giống hay xây chuồng mới. Vì vậy khi PSY thấp, hãy bắt đầu từ dữ liệu và thói quen ghi chép trước.
Với 300 nái, mức tăng khoảng 3,3 PSY tương đương thêm khoảng 1.000 heo con cai sữa mỗi năm, mà không cần thêm nái.
Câu hỏi thường gặp
PSY bao nhiêu là tốt?
Tùy giống, quy mô và điều kiện trại. Hãy đặt mục tiêu dựa trên số liệu của chính trại bạn, rồi cải thiện dần từng chỉ tiêu con.
PSY khác MSY thế nào?
PSY đếm heo con cai sữa, còn MSY (Market pigs per Sow per Year) đếm heo thịt xuất bán trên mỗi nái mỗi năm. MSY còn chịu ảnh hưởng của giai đoạn cai sữa và nuôi thịt.
NPD là gì?
NPD (Non-Productive Days, ngày không sản xuất) là số ngày nái có mặt trong đàn nhưng không mang thai, không nuôi con. NPD càng thấp thì số lứa/nái/năm càng cao.
Nên tính PSY theo tháng hay theo năm?
Nên theo dõi theo tháng hoặc theo quý dưới dạng số quy năm, để thấy xu hướng sớm. Con số chính thức để so sánh nên tính theo 12 tháng.
Thuật ngữ trong bài:PSYNPDTỉ lệ đẻ
Bài viết mang tính tham khảo. Các mức số trong bài là mức phổ biến hoặc ví dụ minh hoạ, tùy giống, tuổi và điều kiện trại. Với vấn đề sức khỏe vật nuôi, hãy trao đổi với bác sĩ thú y.